Utrata pracy tuż przed porodem może budzić uzasadniony niepokój, ale samo zakończenie umowy nie zawsze oznacza utratę prawa do pieniędzy. Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od tego, czy ubezpieczenie chorobowe trwało w dniu porodu, w jaki sposób zakończyło się zatrudnienie oraz czy wniosek został złożony w odpowiednim terminie.
Najczęściej jest to 100%, 70% albo 81,5% podstawy
- 100% podstawy przysługuje za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu.
- 70% podstawy obejmuje co do zasady okres urlopu rodzicielskiego.
- 81,5% podstawy można otrzymywać za oba okresy po złożeniu wniosku w ciągu 21 dni od porodu.
- Po ustaniu zatrudnienia świadczenie zwykle wypłaca ZUS, a nie były pracodawca.
- Samo rozwiązanie umowy przed porodem nie zawsze daje prawo do zasiłku.
Ile wynosi zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia
Nie ma jednej stałej kwoty dla wszystkich. Zasiłek oblicza się jako procent podstawy wymiaru, czyli najczęściej średniego miesięcznego wynagrodzenia z okresu poprzedzającego powstanie prawa do świadczenia.
| Okres wypłaty | Standardowa wysokość | Przykład przy podstawie 5000 zł |
|---|---|---|
| Okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu | 100% | 5000 zł brutto |
| Okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu | 70% | 3500 zł brutto |
| Macierzyński i rodzicielski razem, po wniosku w ciągu 21 dni | 81,5% | 4075 zł brutto |
Kwoty z tabeli są wartościami przed rozliczeniem podatku. Wypłata na konto może być niższa, a przy świadczeniu za niepełny miesiąc zostanie wyliczona proporcjonalnie do liczby dni. Z mojego punktu widzenia najważniejsza jest tu nie sama nazwa świadczenia, lecz data porodu i podstawa wymiaru ustalona przez ZUS.
Wniosek o wypłatę 81,5% za cały okres trzeba złożyć nie później niż w ciągu 21 dni od porodu. Jeśli termin zostanie przekroczony, zwykle stosuje się wariant 100% za okres macierzyński i 70% za rodzicielski.
Kiedy zakończenie umowy nie odbiera prawa do świadczenia
Najprostsza sytuacja występuje wtedy, gdy umowa kończy się już po porodzie. Jeżeli w dniu urodzenia dziecka pracownica podlegała ubezpieczeniu chorobowemu, prawo do zasiłku powstaje, a późniejsze ustanie zatrudnienia nie powinno go przekreślić.
Podobnie jest przy umowie na czas określony, która została przedłużona do dnia porodu. Taka umowa wygasa w dniu porodu, ale ubezpieczenie trwało do momentu, w którym powstało prawo do zasiłku.
Rozwiązanie umowy w czasie ciąży
Prawo do świadczenia po porodzie może powstać także wtedy, gdy zatrudnienie zakończyło się w czasie ciąży z powodu likwidacji albo ogłoszenia upadłości pracodawcy. Warunkiem jest między innymi brak zapewnienia innego zatrudnienia.
Jeżeli umowa została rozwiązana z naruszeniem przepisów, potrzebne może być prawomocne orzeczenie sądu potwierdzające niezgodne z prawem zakończenie stosunku pracy. W takim przypadku dokumenty są szczególnie ważne, bo ZUS nie opiera decyzji wyłącznie na oświadczeniu byłej pracownicy.
Wyjątkowe zasady dotyczą również śmierci pracodawcy. To jednak sytuacja wymagająca indywidualnej oceny dokumentów i przyczyny wygaśnięcia umowy.
Przeczytaj również: Ile jest ważne zaświadczenie o zatrudnieniu? Sprawdź, by uniknąć problemów
Kiedy zasiłek może nie przysługiwać
Jeżeli umowa wygasła przed porodem z powodu zwykłego upływu terminu, a nie została przedłużona do dnia porodu, samo wcześniejsze zatrudnienie nie wystarczy. Zasiłek może nie przysługiwać również po dobrowolnym odejściu z pracy przed porodem, jeśli nie istnieje inny tytuł do ubezpieczenia chorobowego.
Najczęstszy błąd polega na założeniu, że każda kobieta, która pracowała w ciąży, automatycznie otrzyma zasiłek po rozwiązaniu umowy. W praktyce trzeba sprawdzić rodzaj umowy, datę jej zakończenia i powód ustania ubezpieczenia.
Jak obliczana jest podstawa zasiłku
W przypadku pracownika podstawą jest zazwyczaj przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 pełnych miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do świadczenia. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej, ZUS bierze pod uwagę pełne miesiące ubezpieczenia.
Do podstawy wchodzą składniki wynagrodzenia, od których opłacano składkę na ubezpieczenie chorobowe. Ostateczna kwota może więc różnić się od ostatniej pensji, zwłaszcza gdy wynagrodzenie obejmowało premie, dodatki albo zmieniało się w trakcie zatrudnienia.
| Podstawa wymiaru | 100% | 81,5% | 70% |
|---|---|---|---|
| 4000 zł | 4000 zł | 3260 zł | 2800 zł |
| 5000 zł | 5000 zł | 4075 zł | 3500 zł |
| 6000 zł | 6000 zł | 4890 zł | 4200 zł |
Jeżeli wyliczony zasiłek po potrąceniu zaliczki na podatek jest niższy niż 1000 zł miesięcznie, może zostać podwyższony do poziomu świadczenia rodzicielskiego. Nie oznacza to jednak wypłaty dodatkowych 1000 zł. Jest to wyrównanie zasiłku, a nie drugie świadczenie.
Jak złożyć dokumenty po odejściu z pracy
Po ustaniu zatrudnienia sprawę najczęściej przejmuje ZUS. Były pracodawca powinien przekazać dokumenty potrzebne do ustalenia podstawy, ale sama osoba uprawniona również musi dopilnować wniosku i załączników.
W typowej sprawie potrzebne mogą być:
- wniosek o zasiłek macierzyński,
- odpis aktu urodzenia dziecka,
- zaświadczenie płatnika składek na formularzu Z-3,
- świadectwo pracy lub dokument potwierdzający ustanie zatrudnienia,
- dokument potwierdzający przyczynę rozwiązania umowy, jeśli chodziło o likwidację, upadłość albo naruszenie prawa,
- zaświadczenie lekarskie potwierdzające ciążę w okresie zatrudnienia, jeżeli jest wymagane,
- oświadczenie o braku zapewnienia innego zatrudnienia w przypadkach przewidzianych przepisami.
Dokumenty można złożyć papierowo albo elektronicznie przez eZUS, jeśli formularz i załączniki spełniają wymagania techniczne. ZUS wypłaca świadczenie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia wszystkich okoliczności.
Nie warto odkładać sprawy na później. Roszczenie o wypłatę zasiłku co do zasady przedawnia się po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który świadczenie przysługiwało. Jeżeli opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od ubezpieczonej, termin może być liczony inaczej.
Jak długo można pobierać świadczenie i z czym go nie mylić
Przy urodzeniu jednego dziecka okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu wynosi zazwyczaj 20 tygodni. Urlop rodzicielski obejmuje łącznie 41 tygodni dla obojga rodziców, ale 9 tygodni jest przypisanych wyłącznie drugiemu rodzicowi i co do zasady nie można ich przejąć.
Po ustaniu zatrudnienia nie korzysta się formalnie z urlopu pracowniczego, lecz zasiłek jest wypłacany za okres odpowiadający temu urlopowi. To rozróżnienie brzmi technicznie, ale ma znaczenie przy składaniu dokumentów do ZUS.
Zasiłku macierzyńskiego nie należy mylić ze świadczeniem rodzicielskim. To drugie wynosi 1000 zł miesięcznie i jest przeznaczone głównie dla osób, które nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego, na przykład z powodu braku ubezpieczenia chorobowego. Nie można pobierać obu świadczeń za ten sam okres i na to samo dziecko.
Jeżeli dziecko urodziło się przedwcześnie albo długo przebywało w szpitalu, może pojawić się także prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. W takiej sytuacji długość wypłaty zależy od tygodnia ciąży, masy urodzeniowej oraz okresu hospitalizacji, dlatego dokumentacja ze szpitala może mieć znaczenie.
Najważniejsze jest ustalenie dnia, w którym powstało prawo
W praktyce odpowiedź na pytanie o wysokość świadczenia zaczynam od trzech dat: końca umowy, porodu oraz złożenia wniosku. To one pozwalają ocenić, czy prawo do zasiłku w ogóle powstało i czy korzystniejsza będzie stawka 81,5%, czy rozliczenie w wariancie 100% i 70%.
Jeśli umowa zakończyła się przed porodem, nie należy poprzestawać na ustnej informacji od pracodawcy. Trzeba sprawdzić podstawę prawną rozwiązania umowy, poprosić o komplet dokumentów i złożyć wniosek do ZUS. Taka weryfikacja często decyduje o tym, czy rodzina otrzyma świadczenie, czy pozostanie jej wyłącznie świadczenie rodzicielskie.
